Gagga einsog refur..

Að gagga til sín refi.

 

Það er ein sú skemmtilegasta veiðiaðferð við tófur, að mínu mati. Það að geta gaggað til sín tófur er mikil kúnst. Miklar æfingar geta farið í að  ná hljómburðinum.  Þetta er líka eitt það besta "hjálpartæki" ef svo má segja sem völ er á við glímuna við refinn. Að geta gaggað yrðlinga útúr greni getur sparað marga klukkutíma í yfirlegu við þá. Að geta gaggað til sín tófur á víðavangi er náttlega bara snilld

 

En til að geta þetta þá er ekki verra að vera búin að heyra í alvöru tófum gagga. Göggin geta verið afar misjöfn, þá sérstaklega hvað varðar lengd gaggana og þýðing þeirra. Theodór Gunnnlaugsson heitin hefur útskýrt þetta vel, finna má mikinn fróðleik eftir hann bæði við að lesa bókina hans sem heitir "á refaslóð" og svo er til eitthvað á netinu m.a. er hægt að heyra hann gagga og þá um leið að útskýra mál refanna. Hann skiptir máli refanna uppí 3 meginflokka, þ.e. Þeirra daglega mál sem kallast gagg og dekurhljóð, svo hljóð sem táknar yfirvofandi hættu og svo í 3 lagi hljóð sem þýðir að dýr sé í helgreipum og biður um hjálp.  Ekki ætla ég að sinni að fara að útskýra hvern þátt fyrir sig hér, því best er að hlusta á Theodór sjálfan, þið finnið þetta inná refur.is  

 En það má segja að tófur "tala" býsna mikið saman. Þegar læða kemur heim á greni með æti fyrir yrðlingana þá talar hún við þá með dekurhljóðum og að sama skapi ef að hætta steðjar að þá vara þær hver aðra við með hættuhljóðum.  Svo nota þær þetta mikið til að kalla á hver aðra, bæði auðvitað á mökunartímanum, sem ég hef nú minnst hér á í öðrum pistli og svo þegar hvolpar eru ungir þá gaggast þeir oft á til að hittast og svo til að kalla á foreldrana séu þeir orðnir óþreyjufullir að bíða eftir matarbita.

Þegar gaggað er til sín tófu á víðavangi þá hefur mér gengið best seint á sumrin og framá haust. Svo og einnig seinni part vetrar þegar mökunartíminn er í hávegum.    Þegar nota á gaggið er best að reyna ekki að ofnota það, þá er ég að meina sé farið á stað og gaggað að vera þolinmóður. Það þarf að gefa staðnum minnst 15-20 min.  Það er nefnilega ekki alltaf sem þær svara endilega heldur koma bara rakleitt á hljóðið. Þær ná að staðsetja hljóðið alveg nákvamlega. Þannig að best hefur mér reynst að gagga ca 2 sinnum með ca 5 raða tónaröð og svo bíða. Þær munu ekki koma aftur á svona gagg verði þær varar við mannin, því þarf að vera alveg rólegur þangað til að maður er fullviss um að það sé engin tófa á leiðinni... en það er kanski auðveldara sagt en gert heheheh  

 

Eitt sinn um miðjan ágúst  fer ég uppí heiði, á stað þar sem að ég hafði grun um að tófur gætu verið á ferð.  Það var alveg gríðarlega gott veður, alveg dúnalogn og vel hljóðbært, því þurfti að vanda gaggið afar vel ef vel átti að ganga.  Ég kem mér fyrir á fyrirfram ákveðnum stað, fór þá lúmskustu leið sem mér datt í hug að fara svo að vonandi yrði engin tófa var við þennan mannagang í heiðinni tók mér allan þann tíma sem ég vildi. Þegar ég var búinn að koma mér fyrir þá tók ég upp sjónaukann og skimaði svæðið eins vel og ég gat. Ég varð hvergi var við að tófa væri á ferðinni, þá teygði ég mig í flautuna gaggaði 2 sinnum og lagðist á milli þúfna og lét ekkert á mér bæra. Ég horfði til norðurs því þaðan taldi ég mestar líkur á að tófa gæti komið. Ég hlustaði vel hvort einhversstaðar heyrðist í fugli rjúka upp eða að einhver fuglinn varaði við óboðnum gesti, ekkert heyrist eða sést. Mér á vinstri hönd var smá klöpp, sem ég hafði hugsað mér að nota til að leggja riffilinn á ef að kæmi tófa. En riffilinn hafði ég lagt niður rétt fyrir aftan mig.  Eftir um 3-5 min bið þá alltíeinu heyri ég að einhver kemur aftan að mér og hann er móður ég róta mér ekki svo heyri ég bara tiplið í honum þegar hann skokkar yfir klöppina, lít þá til hliðar þá er mættur mórauður refur, hann horfir með forundran á þetta kvikindi sem liggur þarna á milli þúfna. Ýmislegt fór í gegnum huga minn á þessum tímapunkti.. "ætti ég að reyna að grípa hann.. nei geri það ekki hann gæti bitið mig, það væri örugglega vont, afhverju tók ég ekki með mér haglabyssuna? helvítis letin nennti ekki að bera 2 byssur.. en eitthvað verð ég að gera " Þegar að þessum hugarrenningum mínum lauk þá fór refnum að leiðast að virða fyrir sér þennan aðkomumann, hann skokkaði á stað þá náði ég að skríða að rifflinum og koma honum í skotstellingu, og náði að skjóta þennan ref.    þetta var þá hvolpur frá sumrinu og sennilega vanur því að foreldrar hans kalli á hann þegar er kominn matur.  Er þetta sú tófa sem hefur komið hvað næst mér þegar ég hef verið að gagga. 

 

Með von um að þið hafið gaman af kv, Sveinn

 

Hér er linkurinn til að hlusta á frásögn og gagg Theodórs, ég mæli með að þið gefið ykkur tíma til að hlusta á kallinn segja frá og hvernig hann hefur náð gaggi þeirra afar vel.  Veljið skrá númer 2  og njótið :)

 http://refur.is/default.asp?sid_id=32963&tre_rod=002|&tId=2&fre_id=78242&meira=1

Refurinn hinn náttúrulegi.

Sunnan áttir ríkjandi þessa dagana, sem er mikill og góður munur frá norðanáttunum sem hafa verið ríkjandi hér síðan í Maí. Enginn snjór og fjöll í óðaönn að auðnast.  Rjúpan er komin hátt uppí fjöll í snjóinn, ef menn ætla að fara á rjúpnaveiðar á komandi helgi þá þarf sennilega að fara hátt upp.  

Refirnir aftur á móti eru við sama heygarðshornið og eru enn hér niðurí byggð allt í kringum okkur, og svo eru að sjálfsögðu líka fullt af þeim uppi á heiðunum og uppí fjöllunum.  En þeir lifa hinu ljúfa lífi í svona blíðum. Vappa um heiðar með nefið niður í jörð og finna sjálfsagt eitt og eitt egg sem hefur verið grafið frá nýliðnu sumri, eitt og eitt hræ rekast þeir vafalaust á, ber hafa þeir týnt uppí sig meðan þau voru, og mjög líklega hafa þeir náð að japla á músum. Hvolpar frá í sumar eru ekki orðnir færir í veiðum, þess vegna ganga oft ung dýr afar vel í æti á þessum tíma en samt minna þegar veðrið er svona gott. Sum dýrin eru farin að sækja að sjó, því fjörur landsins eru matarkista fyrir refinn. Þar má alltaf finna eitthvað gómsætt. Svo veiða refirnir sé fugla til matar, og eru þeir oft afar iðnir við þá iðju.Er minnkandi fuglalíf því til sönnunar.

Hefur mér heyrst að refaskyttur almennt á landinu séu ekki farnir á fullt í sínum vetrarveiðum. Frétti af einum sem fór með sína refaflautu fyrir um viku síðan þar sem að hann var búinn að verða var við ummerki eftir tófur, hann gaggaði og var ekki búinn að bíða lengi þegar að mórauð læða kom vappandi að honum og ekki var að spyrja að leikslokum.. tófan féll.   Er ég búinn að heyra í tófum hér í sveit sem eru gaggandi, því er um að gera að fara þar sem grunur leikur á að sé tófu að finna og einfaldlega að sjá hvort ekki megi lokka þær til sín með gaggi. Hvolpar sérstalega frá sumrinu ættu að bregðast vel við og annaðhvort að koma á gaggið eða gagga á móti. Þá koma þeir oft upp um staðsetningu sína og má þá oft nálgast þá, og þá er það undir hverjum fyrir sig hvort eigi að mynda rebba eða skjóta hann. Ég hef þann háttinn á að skjóta fyrst og svo taka mynd hehehe ;)

Útungunarstöðin(þjóðgarðurinn) hér stendur alveg undir nafni, það er nóg af tófum hér í kringum þjóðgarðinn, gaman fyrir tófurnar en leiðinlegt fyrir fuglana og já og lömbin.  En þetta er bara gangur náttúrunnar segja sumir og vilja einnig meina að þetta sé það náttúrulegasta sem til er. Og erum við svo heppinn hér á svæðinu að fá að njóta óspilltrar náttúrunnar þegar hún er uppá sitt besta.     Með hverju sumrinu sem líður þá koma alltaf færri og færri lömb til baka úr heiðinni eftir sumarbeitina, gæsinni fækkar hér og varp hefur snarminnkað hér á svæðinu og á það við um allar þær varptegundir sem hafa verið hér.  Rjúpum hefur fækkað það sama má nefna um öndina,lóuna,spóana osfrv. Reyndar er aukning á máfi,hröfnum og öðrum vargfugli.   En einsog ég segi þá er þetta það náttúrulegasta sem við getum upplifað...... eða hvað? 

Allavega til þess að þóknast hinni stóru Evrópu þá þarf ríkið að hætta greiðslum vegna refaveiða, og eru þeir búnir að stíga það skref. Næsta skref er að leggja niður grenjavinnslu. Veit ekki hvort refurinn muni verða alfriðaður á næstu árum en það er það sem gæti orðið.  Ef ég á að segja alveg einsog er þá vona ég svo sannarlega ekki, höfum við dæmin hér á landi hvaða áhrif það mun hafa.   Það er vel hægt að lifa í sátt og samlyndi við refinn og höfum við gert það síðan land byggðist, og leiðin er að halda stofnstærð refsins helst í eða undir 3000 refum. Þau ár sem var hér hvað mest af rjúpu þá var refastofninn undir 3000 dýrum. Árið 2009 var refastofninn talinn vera 10-12.000 dýr í dag er hann talsvert stærri, því veiðitölur hafa ekkert hækkað, heldur hafa þær lækkað árið 2009 var heildarveiði á refum  6745 dýr en árið 2010 var heildarveiði á refum 6379 dýr.     Hvernig þetta endar er ekki gott að átta sig á, en hætt er við afar miklum breytingum á náttúrunni í sinni tærustu mynd.

 

Góðar stundir gott fólk og njótið náttúrunnar sem mest þið getið :)

refablogg

Sælt veri fólkið.

Sérstaklega þeir sem hafa kíkt hér inn þó ég hafi ekkert ritað hér lengi... ekkert auðvelt að losa ritstíflu hehehe :) 

 En hvað um það  þá ganga  refaveiðar bara svona líka heldur betur prýðilega vel þetta haustið. Eða um 10 stk. Það sem vekur furðu mína að í þeim hóp er eingöngu 1 hvolpur frá liðnu sumri, allt annað fullorðið og er jöfn skipting milli refa og læða.   

Fundum við dýrbitið lamb hér nú rétt á dögunum, veit ekki hvort það dýr hafi verið eitt af þeim er ég hef fellt nú á síðustu 2 vikum, það má vera en ekkert öruggt í þeim efnum. 

Annars eru það líka rjúpnaveiðar sem eru í gangi um þessar mundir og það er talsvert af rjúpu.  

Svo er ætlunin að sækja kofa fljótlega sem á að notast við að liggja í við æti, ætlunin var að hafa díóðu ljós þar við, notast á við girðingar rafstöð til að halda ljósinu gangandi. En Steini hvernig gengur með að finna viðeigandi ljósabúnað til að nota við þetta?

 

gott í bili kv, Sveinn

Kalt sumar....kalt á greni..

Góðan daginn.

Þessi sumarbyrjun er búin að vera algjör hörmung veðurfarslega séð. Stanslaus norðan átt og kuldi. Við ströndina liggur svo þokubakkinn og kemur inn yfir landið á kvöldin. Hafa þessar aðstæður gert grenjavinnslu erfiða. Það er meira en að segja það að liggja úti í svona kulda, þokan stundum það þétt að það sést ekki einusinni heim á grenin þó legið sé í haglabyssufæri. En ég sjálfur hef ekki legið á greni þetta sumarið. Er búinn að leita langstærsta hluta míns svæðis hér í kelduhverfi, en ekkert greni fundið í ábúð. Í kelduhverfi á eftir að leita svæðið við hliðina á útungunarstöð(þjóðgarðurinn í jökulsárgljúfrum)  okkar Norður Þingeyinga. En þeir hafa það enn að markmiði að sjá okkur fyrir nóg af ref. Tófurnar grenja sig inní garðinum og þegar líður á fram á haustið þá koma þær oft trítlandi út í ætisleit. Svo sá ég hér í riti frá þjóðgarðinum(útungunarstöðinni) sem sent var á alla bæi hér að þeir ætla svo að fá Pál Hersteinsson hingað í haust til að halda fyrirlestur um refinn. Það verður áhugavert og um að gera fyrir áhugasama að mæta á það. Ég var einmitt nú í vikunni að fá frá Páli aldursgreiningu á 3 fullorðnum tófum frá í fyrra sem ég náði við gren. En það getur verið gaman og ekki síður gagnlegt að fá hinar ýmsu upplýsingar um dýrin. T.d. voru þessi dýr öll í eldri kanntinum eða 2 þeirra 6 ára og eitt 5 ára. Tel ég að þessi vinna Páls sé af hinu góða. Hann hefur safnað upplýsingum um refinn síðan 1979. En ég er þeirrar skoðunar að það hljóti að vera til framdráttar að vita sem mest um refina. Ástand þeirra getur sagt manni mikið. Páll segir að hugsanlega sé refastofninn enn að stækka. Kemur það ekki á óvart og verður fróðlegt að fylgjast með framvindu mála nú þegar að ríkið er hætt að taka þátt í kostnaði við að halda fjölgun refsins í skefjum. Eða má kanski þá segja núna að ríkið taki þátt í að efla og stækka refastofninn? Með að hætta fjárframlagi við veiðarnar og með því að stækka friðlöndin fyrir refinn?? Maður spyr sig allavega :) Maður vonar bara að þetta hafi ekki afgerandi áhrif á fuglaflóru landsins en ég óttast það.

En allavega þið sem komið hér inn lesið þetta, vona að þið hafið gaman af. Ekki er nú verra ef að þið vilduð eitthvað tjá ykkur. Commentin eru opin fyrir alla og endilega nýta ykkur það. Svo megið þið skrifa í gestabókina, það væri vel þegið :)

Gott í bili
Kv, Sveinn

Vorið er tíminn

 

Vorið alltaf jafn frábær tími.

 

Það er alltaf jafn frábært að vera þeirrar gæfu aðnjótandi að vera útí sveit á vorin. Allir fuglarnir að verða mættir á svæðið, sumir í óðaönn að undirbúa varp og enn aðrir orpnir. Alltaf jafn gaman að fylgjast með gróðrinum taka við sér og grænka. Nú er ég kominn með reksturinn á lífræna fjárbúinu í Árdal og núna sér maður um sauðburð, plægingu á nýræktum og sáningu í þau, svo má ekki gleyma skítmokstrinum. Svo síðast en ekki síst þá er það girðingarviðhaldið. Allt eru þetta afar skemmtileg störf og við flest þeirra þá fylgir þessu mikil útivera.

En þrátt fyrir þetta þá er maður að sjálfsögðu með hugann við tófurnar. Frá og með 1. mai þá má engin skjóta tófur nema ráðnar grenjaskyttur. En oft freistar það marga að plaffa á þær núna því þær eru svo auðfundnar þar sem er mikið af fuglum.  Núna ættu lang flestar læðurnar að vera gotnar eða bara rétt við það að gjóta, miðað við stærð á hvolpum hjá mér um 10. júni síðastliðinn ár að þá eru þær gotnar. Þannig að gera má ráð fyrir því að þær tófur sem sjást á þessum árstíma séu annaðhvort refir(steggir) eða gelddýr (geta verið hvortveggja refir eða læður).  Að mínu mati er það lang líklegast gelddýr sem eru á fullu í ætissöfnun núna. Refirnir fara reyndar með fæðu heim undir gren fyrir læðuna  á þessum tíma og skilja það eftir námunda við grenið eða grafa það rétt hjá. Því læðan hefur ekki tök á að ná sér í fæðu meðan að hvolparnir eru mjög ungir.   Ég væri ekki ekki hissa þó að refirnir héldu sig oft ekkert svo langt frá greninu þar sem að læðan þeirra liggur inni. En svo þegar hvolparnir stækka þá verða bæði dýrin afar öflug í að veiða og koma með heim. Þegar hvolparnir eru að verða 4 vikna þá eru oftast bæði dýrin farin að koma með fæðu heim.

 

Þannig að þegar skotnar eru tófur við æðarvörp á þessum tíma þá er ekki verið að skjóta læður frá litlum hvolpum, í versta falli er verið að skjóta refinn af greninu, læðan kemst af ein en vissulega verður búskapurinn mun erfiðari.

 

Að lokum, ég hélt nú að fleiri hefðu skoðun á ferðaþjónustu tengri veiði á refum.... en greinilega ekki. En ég verð með þannig ferðir í boði eftir 1 ágúst, þá verður farið með flautuna og reynt að gagga til sín tófurnar J

 

Kv, Sveinn

Viltu komast í grenjavinnslu?

 

Sælt veri fólkið.

Gleðilegt sumar               

 

Oft kemur upp sú umræða um hvort hægt sé að selja mönnum veiðileyfi á refaveiðar, og þá hvort það séu einhverjir sem langar að greiða fyrir að fá að  fara með mönnum á greni.  Hvað haldið þið kæru lesendur?

 

Ég sé fyrir mér að þetta yrði þannig að áfram verði ráðnir menn til grenjavinnslu, en þeim væri gefið svigrúm að mega taka með sér “gestaskyttur”. Greiðsla til grenjaskyttna frá sveitarfélagi væri þá föst krónutala á dýr, og ráðna skyttan væri með alla ábyrgð á því að grenið verði fullunnið.  Þar sem að þetta er í raun og veru vargeyðsla þá finnst mér ekki úr vegi að sveitarfélagið greiði fyrir hvert unnið dýr áfram þó að grenjaskyttur skröpuðu fáeinar aukakrónur við að taka með sér menn sem greiða fyrir að fá að fara með. Líklegt er að þeir sem myndu koma í þetta þyrftu að kaupa sér gistingu og eitthvað matakyns og mundi þá sveitarfélagið hljóta góðs af því á þann veginn.

 

En þetta er allt útfærslu atriði. Gallinn við þessa veiði er kanski sá að ekki fæst ætt kjöt uppúr þessu. En þá fer maður að spá í silungsveiðinni, þar er mesta sportið að fara í veiða/sleppa ár. Ekki eru þeir þá að veiða í matinn. Þannig að afhverju ætti ekki að vera áhugi hjá mönnum að komast í þessa veiði?  

 

Svo má einnig gera þetta með vetrarveiðina.

 

En gaman væri að fá skoðanir hjá sem flestum hér í commentin að neðan. Hvort sem menn hafi íhugað að fara þessa leið , eða hvort menn hafi áhuga á að komast í svona veiði.

Svo síðast en ekki síst hafi einhver reynt þetta eða skoðað væri gaman að heyra frá þeim.

 

Kv, Sveinn

 

Besta veiðiaðferðin?

Hvað ætli sé besta veiðiaðferðin við að veiða tófur?

Hingað til hafa mest verið stundaðar 2 aðferðir, þ.e. grenjavinnsla að sumri til og svo borið út æti að vetri og legið við þegar tófan byrjar að koma í ætið til að fá sér að borða. Báðar þessar aðferðir eru góðar og hafa skilað góðum árangri. 

Að mínu mati þá er grenjavinnslan allra besta aðferðin við að halda fjölgun tófunar í skefjum, en hún getur reyndar alveg snúist í höndunum á mönnum. Við þessa aðferð þurfa menn að vita nákvamlega hvernig á að bera sig að við greni, bæði til að dýrin styggist ekki og svo að hvolparnir drepist ekki  inní grenjunum vegna aulagangs veiðimannsins. Ég hef alltaf haft það að leiðarljósi að bera virðingu fyrir bráðinni í þessu tilfelli refsins.  Refurinn er afar klókur að bjarga sér og sé hann búinn að lenda í manninum áður t.d. hafi skot geigað sem skotið var í átt að refnum þá gleymir hann því aldrei og breytir hegðun sinni í kjölfarið  til að forðast að lenda í návígi við mannin. Gott er að hafa að leiðarljósi þegar glíma á við ref að hugsa sér að hver og einn refur sé afar styggur og erfiður viðureignar. T.d. þegar gengið er að greninu til að leita í því þ.e. gá hvort að tófa sé búin að gjóta þar. Þá þarf að haga gönguleið sinni að ekki hljótist skaði af þurfi að leggjast á grenið. Í fyrsta lagi má auðvitað vindurinn ekki standa af veiðimanni og heimá grenið, í öðru lagi er ekki gott að ganga þar sem að er talið líklegt að tófan komi heim á grenið(má oft lesa það úr landslaginu). Í þriðja lagi að hugsa um leiðina sem gengið er til að ef þarf að leggjast á grenið að veiðimaðurinn geti séð gönguleiðina sína þaðan sem hann liggur.Í fjórða lagi þá þarf að gefa því góðan gaum hvort að fullorðið dýr sé á verði eða sé við grenið. Í fimmta lagi svo að sjálfsögðu að láta ekki bera of mikið á sér, þá hvorki sjáanlega eða með hávaða.

Þegar lagst er við grenið má alls ekki leggjast þannig að veiðimaðurinn beri við loft. Sé notaður riffill getur verið gott að hafa góða skotlínu þangað sem vindur stendur af veiðimanni, ef að dýr kemur í vindlínu. Þegar legið er við grenið er best að liggja alveg klár að skjóta svo það þurfi ekkert að róta sér þegar að fullorðið dýr kemur heim, þá að mínu viti skal taka fyrsta góða séns sem býðst á dýrið þá er best að skjóta á hliðina á dýrinu það er talsvert stærri flötur heldur en að þurfa að skjóta framaná dýrið. Það er misjafnt á milli manna hvort þeir láti dýrin liggja eftir að þau hafa verið skotin eða þau sótt heim á grenið. Ég hef þá reglu að sjái ég á dýrið þar sem að það liggur þá leyfi ég því að liggja ef ég sé ekki á dýrið þá sæki ég það. Svo er misjafnt hvenær menn byrja að skjóta niður yrðlinga, sumir gera það bara strax og komið er á grenið en ég hef þá reglu að ná að minnsta kosti læðunni áður en skotið er á yrðlinga. Oft má ná á hvolpana skoti um leið og skotið er dýr því þeir koma oftast út til að taka á móti dýrunum.Ekki má yfirgefa grenið fyrr en að bæði fullorðnu dýrin eru unnin, og best er að ná að fullvinna grenið á sem skemmstum tíma. Þeir allra bestu fara ekki frá greninu fyrr en að það er fullunnið. En stundum kemur babb í bátinn og að kanski annað fullorðna dýrið verði veiðimannsins vart, þá þarf oft að beita ýmsum ráðum til að reyna að ná því. 

Sannir veiðimenn bera virðingu fyrir bráð sinni og haga verkum sínum samkvæmt því. Undir engum kringumstæðum er í lagi að valda dýrunum óþarfa kvala. 

Þegar borið er út fyrir ref að vetri þarf að hafa eitt fyrst og fremst í huga og það er: Ekki hafa of stutt á milli ætisstaða, ef að loftlínan er ekki að minnsta kosti 10km þá þarf ekki að ræða það frekar það er of stutt.Þetta er að mínu mati algjör  lágmarks fjarðlægð á milli ætisstaða. 

 

Svo má nefna fleiri aðferðir sem eru afar góðar á öðrum tímum, þær eru til dæmis: Elta slóð refsins í föli, gagga (með flautu eða eigin hljóðfærum) refi til sín á víðavangi,  fylgjast með slóðum refanna og liggja fyrir þeim ef þeir fara ýtrekað um sama staðinn sem þeir gera oft kvöld eftir kvöld, svo má oft liggja fyrir þeim í fjörum landsins því þeir ganga mikið í fjörurnar í ætisleit.

 

Góðar stundir og góða veiði

kv, Sveinn

Ekki hættur

Sælt verið fólkið, og afsakið að ég hafi ekkert ritað hér í 3 mánuði. Er búinn að vera í smá refa pásu, hefi hvorki skotið né skrifað um tófur, hef þó aðeins rætt þau mál vil félaga mína. En nú fer maður að sinna þessu aftur bæði veiðum og blogginu ;)
Hef óvenju fáar veiðisögur heyrt þennan veturinn, margir að veiða lítið sem ekkert þó eru nokkrir sem eru að taka slatta. Ef einhver sem hér þetta les hefur frá einhverri veiði að segja þá má hinn sami gjöra það :)
Svo vonandi fara svörin frá Páli að detta hér inn.

gott í bili kveðja Sveinn

Refajól

Gleðileg jól

 

Hafið það nú gott yfir hátíðarnar

 

með refajóla kveðju

 

Sveinn

Fæðuval refa

Sælt veri fólkið.

 Ég hef annaðslagið undanfarin ár verið í sambandi við Pál Hersteinsson. Sem er sá sem hefur stundað mestar rannsóknir á refum og þeirra lífsháttum. Páll sér einnig um vöktun refastofnsins. Á hann miklar þakkir fyrir ævinlega skjót og góð svör.  Nú um daginn þá spurði ég hann hvort hann væri til í að svara spurningum frá mér og ég myndi svo birta spurningarnar og svörin hér á blogginu hjá mér. Hann tók nú heldur betur vel í það og ég sendi á hann 15 spurninga lista. Þar sem að ég get verið kræfur í spurningum þá munu þetta verða afar greinargóð svör. Þess vegna mun ég birta þetta hér reglulega 1-2 spurningar í senn.  Alla vega hér er fyrsta spurningin.

Fyrsta spurningin hljóðar svona:

1. Hvað er megin uppistaða í fæðuvali refa? Er það t.d. Misjafnt eftir landshlutum? Þarf kanski líka að taka tillit til árstíma?

 

Fæða refa er ákaflega misjöfn eftir landshlutum og árstíðum. Það er því ekki auðvelt að svara þessari spurningu í stuttu máli. Mun meira er þó vitað um fæðuval að sumarlagi en að vetrarlagi. Þær aðferðir sem notaðar hafa verið til að meta fæðuval eru nokkrar en þessar eru helstar: (1) greining á fæðuleifum í saur, (2) skráðar fæðuleifar við greni og (3) greining á fæðuleifum í maga.

Eina rannsóknin hérlendis á fæðuleifum í refasaur á öllum árstímum, sem mér er kunnugt um, var gerð í Ófeigsfirði á Ströndum árin 1978 og 1979 og var sagt frá henni árið 1987 í Fréttabréfi veiðistjóra 3(2), bls. 16-30. Niðurstöður sýndu að þar var breytileiki í fæðuvali afar mikill eftir árstíðum. Niðurstöðurnar eru teknar saman eftir mánuðum í línuritunum hér fyrir neðan.

 Línuritin sýna fæðuval annars vegar sem tíðni þess að tiltekin fæðutegund kom fyrir í saur og hins vegar sem hlutfallslegt magn þurrefnis af tiltekinni fæðutegund í saur. Heil lína táknar árið 1978 en punktalínan árið 1979. Í stuttu máli sýndu niðurstöður að svartfugl var mikilvæg fæða að vetrarlagi en síður að sumarlagi. Fýll og æðarfugl voru mikilvæg fæða að sumarlagi en ekki að vetrarlagi. Rjúpa var ekki mikilvæg fæða en þó heldur algangari að vetrarlagi en að sumarlagi. Hagamýs og krabbadýr (t.d. marflær) voru algengar í fæðu að haustlagi en ekki á öðrum árstímum. Mikill munur var milli ára að því leyti að síðla vetrar og vorið 1979 lá hafís við land og mjög kalt var um vorið og sumarið. Það hafði þau áhrif að krækilyng bar ekki ber það árið og krækiber, sem refir höfðu étið mikið af haustið 1978, komu varla fyrir í fæðunni haustið 1979. Hins vegar var mikið af leifum þangflugulirfa og púpa í saurnum síðsumars og haustið 1979, en hafísinn hafði skafið þang af botni og kastað á land um veturinn. Því voru miklir bunkar af rotnandi og hlýju þangi víða í fjörum sem þangflugur nýttu sér og urðu þær fæða fyrir refi í stað krækiberja það haustið. Þá rak minna af svartfugli vetur og vor 1979 vegna hafíssins en árið áður og kom það fram í fæðuvali. Ég safnaði líka saur við greni í Hálsasveit og á Arnarvatnsheiði í júlí 1980 og 1981 (71 sýni). Þar var hlutfall þurrefnis í saur eftirfarandi: Vaðfuglar 76%, rjúpa 10%, sauðfé 6%, spörfuglar 4%, andfuglar 2%, jurtir 2% og annað (þ.á m. eggjaskurn) <1%. Þessar niðurstöður eiga þá við um sumarfæðu dýranna þarna.    Loks greindi ég saur (135 sýni) sem safnað var við Snæfell og á Vesturöræfum á tímabilinu maí-ágúst 1979-1981. Þar var fæðan töluvert öðruvísi, en hlutfall þurrefnis í saur var eftirfarandi: Hreindýr 29%, andfuglar 24%, sauðfé 16%, vaðfuglar 15%, rjúpa 11%, krækiber 3%, skordýr 1%, annað (spörfuglar, eggjaskurn, hagamýs) 1%. Hins vegar var mikið af þessum saur gamall, líklega frá vetrinum, enda ekki safnað við greni.

Grenjaskyttur sem senda mér hræ af unnum refum fylla út eyðublað með hverju dýri þar sem ég bið þá um að geta um helstu fæðuleifar á viðkomandi greni. Þessar upplýsingar gefa nokkra mynd af því hvar algengast er að finna viðkomandi tegundir meðal fæðuleifa á greni. Þegar hlutfall grenja með viðkomandi fæðuleifum er skoðað eftir fjarlægð grenis frá sjó sést að dreifing flestra fæðutegunda er mjög misjöfn eins og sýnt er á myndinni hér fyrir neðan. Eftirtaldar tegundir verða marktækt algengari eftir því sem grenið er nær sjó: Fýll, svartfuglar, æðarfugl, hrognkelsi og máfar (þ.á m. rita og kría). Eftirtaldar tegundir verða hins vegar marktækt algengari eftir því sem fjær dregur sjó: Gæsir, rjúpa, vaðfuglar, spörfuglar og endur (aðrar en æðarfugl).  

Mikilvægt er að hafa í huga að þessi gögn veita aðeins takmarkaðar upplýsingar um

mikilvægi einstakra tegunda eða tegundahópa fyrir tófuna. Sumar tegundir eru meira áberandi eða endast lengur á grenjum þannig að meiri líkur séu á að skyttur skrái þær sem fæðuleifar. Til þess að athuga hvernig samræmi væri milli fæðuvals fullorðinna dýra og fæðuleifa á grenjum var gerður samanburður á magainnihaldi grendýra við sjó (Hólmfríður Sigþórsdóttir líffræðingur vann þá rannsókn) og fæðuleifa grenja við sjó, en niðurstöðurnar eru sýndar á myndinni hér fyrir neðan. Hvort tveggja eru tíðnigögn, því að gögnin leyfðu ekki magnbundinn samanburð

Bláu súlurnar sýna magainnihald en rauðu súlurnar sýna fæðuleifar á greni. Ljóst er að fullorðnu dýrin éta nokkuð af hryggleysingjum, fyrst og fremst skordýr á borð við þangflugur, fiðrildalirfur og æðvængjur (aðallega hunangsflugur) sem þau bera eðlilega ekki heim á greni. Þá er ákveðinn hópur fæðutegunda sem er algengara að finna í maga fullorðnu dýranna en meðal skráðra fæðuleifa á greni. Þar má telja hagamýs, egg ýmissa tegunda, spörfugla, vaðfugla og máffugla. Sauðfé var álíka algengt í maga dýra og meðal skráðra fæðuleifa. Þá var eftirtalin fæða algengari meðal skráðra fæðuleifa á greni en í maga fullorðnu dýranna: Andfuglar, rjúpur, svartfuglar og fýll. Loks komu hrognkelsi og aðrir fiskar fyrir meðal fæðuleifa á greni en fundust ekki í maga dýranna.

Þessi munur á fæðu fullorðinna dýra og fæðuleifa á grenjum getur átt sér tvær orsakir sem ekki útloka hvor aðra. Augljóst er að smágerð fæða á borð við hryggleysingja er étin en ekki borin heim á greni. Þá er hugsanlegt að dýrin séu líklegri til að éta aðra smáa bráð en að bera þau heim á greni og getur það t.d. átt við um hagamýs, egg og spörfugla. Það er nokkuð augljóst að hagkvæmara er að bera stóra bráð heim á greni en smáa. Svo er hugsanlegt að grenjaskyttur veiti fremur athygli stórgerðri eða áberandi bráð, t.d. fýl, rjúpu og æðarfugli, og skrái hana því frekar sem fæðuleifar á greni en smærri bráð.

Þrátt fyrir þessa annmarka gefa upplýsingar um fæðuleifar á greni mikilvægar upplýsingar. Sannleikurinn er sá að vistkerfi eru kvik, þ.e. stofnar stækka og stofnar minnka. Fæða refanna getur veitt nokkra innsýn í það. Dæmi um það er tíðni fýls meðal fæðuleifa á greni. Ég hef skipt landinu í tvennt, vestanvert landið (frá Reykjanesskaga í suðri til og með Vestfjarðakjálka í norðri) og austanvert landið (frá Árnessýslu og Húnavatnssýslum í vestri og austur um). Þessi skipting er fyrst og fremst gerð af hagkvæmnisástæðum en á sér þó vistfræðilega réttlætingu þar sem vestanvert landið er með afar langa strandlengju miðað við flatarmál, ólíkt austanverðu landinu eins og það er skilgreint hér.

Á myndinni hér fyrir neðan má sjá hvernig tíðni grenja með fýlaleifum breyttist á tímabilinu 1980-2005:

Eins og sjá má jókst tíðni fýlaleifa á grenjum bæði á vestanverðu (vinstra línurit) og austanverðu landinu (hægra línurit) á fyrri hluta tímabilsins eða frá því um 1980 og fram undir aldamótin. Þessar breytingar ríma mjög vel við það sem þekkt er um breytingar á varpútbreiðslu og stærð varpstofns fýls en fjöldi þekktra fýlavarpa tífaldaðist á seinni hluta síðustu aldar en undanfarinn áratug eða svo hafa fýlavörp farið minnkandi.

Auk þess sem gögn um fæðuleifar á grenjum geta veitt upplýsingar um breytileika í fæðuvali milli landshluta og breytingar með tíma, getur nákvæmari athugun á fæðuleifum veitt upplýsingar um breytileika á minni mælikvarða. Árið 1999 var farið á öll þekkt greni í Hornstrandafriðlandi og fæðuleifar skráðar nákvæmlega. Á kortinu hér fyrir neðan má sjá greni í ábúð það sumar (rauðir deplar) auk annarra grenja sem ekki voru í ábúð (opnir hringir). Friðlandinu er þarna skipt í þrennt, þ.e. Sléttuhrepp hinn forna (nyrst og vestast), Grunnavíkurhrepp Strandamegin og Grunnavíkurhrepp Jökulfjarðamegin. Í töflunni undir kortinu má sjá fæðuleifarnar sem fundust á grenjunum. Þessar niðurstöður birtust upphaflega árið 2000 í Náttúrufræðingnum 69, bls. 131-142.

Hér eru gögnin magnbundin, þ.e.a.s. fjöldi leifa af hverri tegund var talinn, ekki aðeins getið um hvort viðkomandi bráð var til staðar. Munurinn milli svæða innan friðlandsins er áhugaverður. Í Sléttuhreppi eru m.a. sum stærstu fuglabjörg landsins og þar var svartfugl helsta fæðan eða rúmlega 40% fæðuleifa. Næst kom fýll og loks rita en aðrar tegundir voru í minna mæli. Strandamegin í Grunnavíkurhreppi var svartfugl aðeins 15% fæðuleifa en þess ber að geta að þar er ekkert svartfuglsvarp svo að líklega eru þetta aðallega leifar sjórekins fugls. Fýll var aftur á móti algengasta fæðugerðin, um 75%, en aðrar tegundir voru óverulegur hluti fæðuleifa. Jökulfjarðamegin í Grunnavíkurhreppi er allt annað uppi á teningnum. Þar var fýll yfir 90% fæðuleifa og sáralítið af annarri fæðu. Þarna sést vel hve miklu máli aðgangur að bjargfugli og reka skiptir fyrir fæðuval refanna í friðlandinu. Fýll verpir víða og því aðgengilegur refum í Jökulfjörðum þótt þar séu engin eiginleg fuglabjörg og reki afar takmarkaður. Jafnframt sést á kortinu hve hlutfallslega miklu fleiri greni voru í ábúð í norðanverðu friðlandinu en í því sunnanverðu. Þá má líka benda á, sem ekki kemur fram í töflunni en má reikna út frá henni, að meðalfjöldi fæðuleifa á hverju greni var mestur í Sléttuhreppi hinum forna (14,6), næstmestur í Grunnavíkurhreppi Strandamegin (12,0) en langminnstur í Grunnavíkurhreppi Jökulfjarðamegin (5,8). Allt bendir þetta til að Jökulfirðirnir séu lakara búsvæði fyrir refi en norður-og vestursvæðið.

Eins og hér hefur komið fram er meira vitað um fæðuval refa að sumarlagi en vetrarlagi. Hins vegar er mikilvægt að afla frekari upplýsinga um fæðuval að vetrarlagi þar sem frjósemi refa er væntanlega afar háð aðgangi að fæðu um og fyrir fengitíma. Þess vegna er núna í gangi rannsókn á vetrarfæðu refanna með rannsókn á magainnihaldi sem Hálfdán Helgi Helgason líffræðingur sér um. Það er hins vegar hægara sagt en gert að fá rétta mynd af fæðu dýra að vetrarlagi því að flest veiðast þau við agn og því er afar líklegt að skekkt mynd fáist. Enn á eftir að ráða fram úr hvernig leiðrétta má fyrir þá skekkju. Jafnframt má geta þess að enn sem komið er ná gögnin aðeins yfir tvo vetur, 2007-2008 og 2008-2009 og gögnin hafa heldur ekki verið greind eftir landshlutum eða mánuðum (veturinn er hér skilgreindur sem tímabilið október-apríl).

Bráðabirgðaniðurstöður eru þessar: Rúmlega 60% magainnihalds voru leifar spendýra, þar af meiri hlutinn (80-85%) af sauðfé og hrossum sem refaskyttur höfðu vafalaust borið út fyrir refi en önnur spendýr voru hreindýr og hagamýs. Fuglar voru um fjórðungur magainnihaldsins. Af þeim hluta voru sjófuglar rúm 40%, rjúpa um 25%, andfuglar rúm 10%, spörfuglar og vaðfuglar 12% samanlagt en afgangurinn voru aðrar og ógreindar tegundir. Rétt er að ítreka að þessari rannsókn er alls ekki lokið.

Hér hefur verið farið yfir helstu upplýsingar sem fyrir liggja um fæðuval refa á Íslandi. Niðurstaðan er sú að fæða íslenska refsins sé afar fjölbreytt og breytileg milli landshluta, m.a. eftir fjarlægð frá sjó, sem og eftir árstíðum. Tófan er tækifærissinni og nýtir sér það sem fyrir hendi er á hverjum stað á hverjum tíma, hvort sem um er að ræða náttúrulega fæðu eða útburð okkar mannanna.